Duman Kontrolü İçin Temel Dizayn Yaklaşımları

Binaların yangından korunumunda ; güvenli tahliye gerekliliklerini sağlama, kullanıcıların duman ve buna bağlı zehirli gazlar ile etkileşimini minimum düzeye getirme veya ortadan kaldırma ve kayıp veya yayılımı önleme adına başlıca koşullardan biri duman kontrolü olmaktadır.

Yazımızın ilerleyen kısımlarında dumanın kontrolü, yönetimi ve tahliyesi için kullanılacak sistem veya uygulamaların dizaynında ön görülmesi ve düşünülmesi gereken şartlar, koşullar ve parametreler ile ilgili önemli noktalar belirtilmeye çalışılmıştır.
Öncelikle; duman kontrolü gerçekleştirmek için , duman bölgeleri sınırları etrafında basınç farkı yaratarak ve devamlılığını sağlayarak hapsetme, veya hacimler içerisinde duman yönetimi metotlarından biri veya tümü düşünülmelidir. Bunların dışında ; asıl duman zonu içerisinde dumanı hapsetme, son çıkışa götüren tahliye kaçış yolları ve merdiven boyunca veya sığınaklarda yeterli süre güvenli ortamı sağlamak, hesaplamalar ve analizler ile belirlenmiş duman katmanı derinliğini sağlamak ve devam ettirmek,  itfaiye müdehalesi için yeterli görüş mesafesini sağlamak, toksik gaz ve yanma ürünlerinin yayılımını engellemek  spesifik dizayn hedefleri olmalıdır.
Duman hapsetme metodunda kullanılacak basınç farkı yaratma uygulaması; mahalin sprinkler ile korunması, mahal yüksekliği ve maksimum-minimum dizayn basınç farkları parametrelerine bağlı olacaktır. Duman yönetim methodunda ise; yakıt tipi-miktarı-lokasyonu, yayılım genişliği, otomatik söndürme sistemi güvenilirliği, havalandırma sistem tipi ve etki alanı, yükseklik-alan, mahal tipi ve lokasyonu, bariyer kullanımı, kaçış yolları güzergahı ve var ise sığınaklar dizayn ve uygulamada parametreleri oluşturacaktır. Her iki methotda da; kullanılacak ekipmanlar için sıcaklık sınıfları, yangına yakınlık ve duman-sıcak gazların seyrelme etkilerine de  bağlı olarak bu ekipmanların öngörülen ortam koşullarında hedeflenen operasyonuna göre belirlenmelidir.
Duman hapsetme metodu; merdiven basınçlandırma, asansör basınçlandırma, zon basınçlandırma, yangın holleri basınçlandırma ve sığınak bölgesi basınçlandırma sistemlerinden biri veya birkaçının birlikte düşünüldüğü uygulamalara bağlı olacaktır. Duman yönetim sistemleri ise; duman katmanı sınırlandırması sağlanması, mekanik duman tahliyesi, doğal yollar ile duman tahliyesi, alanlar arası duman hareketini önleyici karşı hava akışı sistemlerinden biri veya birkaçının birlikte düşünüldüğü uygulamalara bağlı olacaktır.

Dizayn Temel Kriterleri aşağıda belirtilmiştir :

1- Dış ortam hava koşulları. ( Sıcaklık, rüzgar, vb. )
2- Duman bölgeleri sınırları çevresindeki oluşturulması gereken basınç farkı değerleri.
3- Kapılar çevresinde aşılmaması gereken basınç ve açma kuvveti değerleri.
4- Yangın lokasyonu.
5- Duman hareketi ve hava akışı
a- Taze hava besleme noktası, cihazları, akış oranı ve hızı.
b- Sabit duman katmanı seviyesi sağlama, duman bariyeri kullanımı veya karşı hava akışı.
c- Duman egzoz uygulaması.
6- Duman bariyerlerindeki kaçak veya açıklıklar.
Sistem operasyonlarında temel alınacak noktalar ; analizler ile belirlenmiş, tahliye süreleri, minimum duman katman derinliği ( mahal tavan yüksekliğinin %20 si veya mühendislik analizleri ), otomatik yollar ile duman kontrol sistemi aktivasyonu, diğer operasyona geçecek cihaz ve sistemlerin çalışma durumu olacaktır.
Duman kontrol sistemi methotlarının başlıcaları için önemli detay uygulamaları ve noktaları aşağıda belirtilmiştir. Belirtilenler dışında; yangın güvenlik hollerinin duman kontrol sistemleri içerisinde düşünülmesine zorunlu olmaması ile birlikte izin verilebilir. Ayrıca genel olarak; duman bariyerleri üzerinde konumlanmış kapıların tümü kendinden kapanabilir veya duman kontrol sistemi aktivasyonunda otomatik kapanabilir tipte seçilmeli ve uygulanmalıdır.
Birden faza duman kontrol sistemi; kendi dizayn hedeflerini sağladıkları sürece , birlikte çalışabilecektir.
1- Merdiven Basınçlandırma :
a- Maksimum ve minimum basınç farkları belirlenmelidir.
b- Olası duman kaçakları sınırlandırılmalıdır.
c- Hesaplama ve analizlerde olası açılacak kapılar öngörülmelidir.
d- Basınç farkları belirlenmesinde, tahliye sırasında kapılar için tanımlı maksimum açma kuvveti aşılmamalıdır.
e- Hava emiş beslemeleri; bina egzozlarından, duman şaft çıkışlarından, çatı duman-ısı havalandırmalarından, asansör açık havalandırma şaftlarından ve binanın diğer duman kovucu açıklıklarından ayrı tutulmamalıdır.
2- Asansör Basınçlandırma :
a- Maksimum ve minimum basınç farkları belirlenmelidir.
b- Olası duman kaçakları sınırlandırılmalıdır.
c- Minimum basınç; geri çağırma katındaki asansör kabini-kabin kapıları ve asansör kuyusu havalandırma açıklıklarından devamlı sağlanmalıdır.
d- Asansörler yangın anında tahliye aracı olarak kullanılacak ise, basınçlandırma sistemi; ısı, duman, alev, elektrik enerjisi kaybı, asansör makine dairesi soğutma sistemi kaybı, su girişi ve uygunsuz kontrol aktivasyonlarına karşı korunmalıdır.
3- Bölgelendirilmiş  Duman Kontrolü :
a- Duman bariyerleri ile duman zonları yaratılmalıdır.
b- Bir duman kontrol zonu bir veya birden fazla katı, bir kat bir veya birden fazla duman kontrol zonunu içerebilir.
c- Maksimum ve minimum basınç farkları belirlenmelidir.
d- Basınç farkları belirlenmesinde, tahliye sırasında kapılar için tanımlı maksimum açma  kuvveti aşılmamalıdır.
e- Duman egzozu çıkışı bina dışına doğru olmalıdır. Egzoz doğal veya mekanik yollar ile olabilir.
f- Duman zonu içerisindeki tehlikesiz ayrılmış mahaller tahliye süresince sürekli korunmalı veya sığınak olarak kullanılmalıdır.
Kaynaklar :
1- FM Global-Property_Loss_Prevention_Data_Sheets_1-45
2- NFPA-92_Smoke_Control_Systems
3- Binaların_Yangından_Korunması_Hakkında_Yönetmelik
HAZIRLAYAN
Evren UYGUR
Makine Müh. – Firma Sahibi
Mepro Mühendislik ve Yangın Sistemleri Danışmanlığı

Benzer İçerikler

Yazar hakkında

Yorum Ekle